کارشناسی ارشد علوم اقتصادی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
چکیده
علیرغم تدوین اسناد بالادستی متعدد در حوزه انرژی ایران، شکاف قابلتوجهی بین اهداف ترسیمشده و عملکرد اجرایی مشاهده میشود. این پژوهش به تحلیل تطبیقی تحقق اهداف کمی و کیفی مندرج در قوانین برنامههای اول تا ششم توسعه (1368-1400) در بخشهای مختلف انرژی میپردازد. هدف اصلی، ارزیابی میزان موفقیت قوانین برنامهای در دستیابی به اهداف کلیدی از جمله بهینهسازی مصرف، اصلاح ساختار قیمتگذاری، افزایش تولید و ارتقای بهرهوری در زیربخشهای نفت، گاز و برق است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی-تطبیقی و با استفاده از آمارهای رسمی ترازنامه انرژی، بانک جهانی و مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی انجام شده است. دادههای هدف مندرج در قوانین با دادههای عملکردی در بازه زمانی هر برنامه مقایسه و تحلیل شده است. نتایج نشان میدهد که در برنامه اول، هدف جایگزینی گاز طبیعی با وجود افزایش سهم آن در سبد سوخت نیروگاهی (از 51.7٪ به 58.1٪) و صنعت (از 17.3٪ به 52.37٪)، با کاهش قیمت واقعی اکثر حاملها همراه بود. در برنامه دوم، رشد مصرف بنزین (5.58٪) فراتر از هدف 3٪ بود و انتشار CO2 با نرخ 7.6٪ افزایش یافت. در برنامه سوم، شدت انرژی نهایی افزایش یافت و قیمتهای واقعی حاملها تغییر محسوسی نکرد. برنامه چهارم با وجود رشد اندک در تولید گازهای همراه (1.6٪)، با کاهش تزریق گاز به میادین (0.3٪-) مواجه بود. برنامه پنجم با تحقق تنها نیمی از هدف افزایش ظرفیت برق (2545 مگاوات در سال به جای 5000 مگاوات) و فاصله زیاد تا اهداف تولید نفت (رسیدن به 2.8 به جای 5.15 میلیون بشکه) و گاز همراه بود.